“Εδώ είναι το σπίτι μου”

του Θοδωρή Δουλουμπέκη |

Η Μαρία ήρθε στην Κρήτη 5 χρονών από τη Νιγηρία. Δε θυμάται τίποτα από την πατρίδα της, «το σπίτι μου είναι εδώ» λέει, η πρώτη εικόνα που μπορεί να ανακαλέσει είναι να κάνει βόλτες με την μητέρα της στη σκιά του επιβλητικού ναού του Αγίου Τίτου ! Μιλάει άριστα την ελληνική γλώσσα και τη βρήκα να διαβάζει για τον Ελευθέριο Βενιζέλο όταν τη συνάντησα ! Αποφοίτησε πέρυσι από το τμήμα φιλολογίας αλλά είναι αδύνατον να εργαστεί, όπως μας είπε, καθώς για να διδάξει νόμιμα στο φροντιστήριο που την πήραν πρέπει να έχει άδεια διδασκαλίας την οποία για να αποκτήσει θα πρέπει να έχει ελληνική ιθαγένεια ! «Ακόμη κι αν καταφέρω να αποκτήσω την ελληνική ιθαγένεια θα συνεχίσω να είμαι μαύρη, κάτι που πάντα νιώθω κάθε φορά που φεύγω από την Κρήτη όπου οι άνθρωποι είναι ευτυχώς ανοιχτόμυαλοι και προοδευτικοί»

Η δεύτερη γενιά μεταναστών, τα παιδιά που είτε γεννήθηκαν από μετανάστες στην Ελλάδα είτε που ήρθαν σε μικρή ηλικία στη χώρα μας, συχνά αντιμετωπίζεται και προσπαθεί να ενταχθεί στο γενικότερο μεταναστευτικό ζήτημα. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για ένα θέμα κοινωνικής ενσωμάτωσης ή ένταξης στο κοινωνικό σύνολο. Οι μετανάστες δεύτερης γενιάς είναι νέοι, φορείς από την οικογένεια τους μιας διαφορετικής κουλτούρας, αλλά ταυτόχρονα και της ελληνικής αντίληψης μέσα από τα βιώματα και τις σπουδές τους. Είναι η προσωποποίηση της πολυπολιτισμικής Ευρώπης, είναι άνθρωποι που μπορούν να προάγουν την κοινωνία του σεβασμού της διαφορετικότητας και τελικά της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ενώ αντ αυτού πέφτουν θύματα κυρίως από την ελληνική νομοθεσία, κοινωνικού αποκλεισμού, καθώς μη έχοντας την ελληνική ιθαγένεια δεν έχουν δικαίωμα ψήφου ώστε να καθορίσουν το μέλλον τους στον τόπο που έχουν επιλέξει να μένουν, δεν έχουν πρόσβαση στην εργασία αλλά και σε άλλες δομές που για εμάς θεωρούνται αυτονόητες !

«Εδώ είναι το σπίτι μου», δεν είναι απλά μια φράση διαπίστωση, είναι για τους μετανάστες δεύτερης γενιάς μια φράση-παράκληση για κοινωνική ενσωμάτωση. Νιώθουν ότι ανήκουν εδώ ! Ανήκουν εδώ! Νιώθουν Έλληνες νιώθουν ευρωπαίοι πολίτες έχουν από επιλογή πάρει μέρος στην ελληνική εκπαιδευτική διαδικασία, ονειρεύονται το μέλλον τους στη χώρα μας, ονειρεύονται το μέλλον της χώρας μας αλλά δεν μπορούν να το διαμορφώσουν !

Ο βαθμός κοινωνικής ενσωμάτωσης των μεταναστών, είναι ένα ιδιαίτερα σύνθετο πρόβλημα, καθώς αποτελεί μια δυναμική και πολυστρωματική διαδικασία εξαρτώμενη από την εκπαίδευση που λαμβάνουν, την πρόσβαση στην αγορά εργασίας που μπορούν να έχουν, τα πολιτικά δικαιώματα τους και τις κοινωνικές υποχρεώσεις τους ενώ όλα τα παραπάνω συνδέονται άμεσα με την εθνική και κοινοτική νομοθεσία την οποία δεν μπορούν να επηρεάσουν και τα κοινωνικά στερεότυπα!

Σύμφωνα με τη Eurostat περίπου 5 εκατομμύρια μεταναστών δεύτερης γενιάς ζούνε στην Ένωση και είναι σε ηλικία όπου μπορούν να εργαστούν (25-54), χωρίς να προσμετρώνται οι κάτω των 25 ετών που μπορεί ήδη να είναι στην αγορά εργασίας !

Οι μετανάστες δεύτερης γενιάς, είναι καλύτερα μορφωμένοι από τους γονείς τους αν και εμφανίζουν μεγαλύτερό ποσοστό πρόωρης εξόδου από την εκπαιδευτική διαδικασία σε σχέση με τους νέους ευρωπαίους την ίδια ώρα, που τα στατιστικά στοιχεία περι ανεργίας, δείχνουν ότι το ποσοστό των ανέργων μεταναστών δεύτερη γενιάς είναι κατά 4 εκατοστιαίες μονάδες μεγαλύτερο από ότι των νέων ευρωπαίων πολιτών (Eurostat), κατάσταση που βαίνει χειρότερη μέσα στην οικονομική κρίση ! Δυστυχώς φαίνεται ακόμη ότι ο βαθμός ένταξης των μεταναστών στην κοινωνία εξαρτάται κι από το φύλο, τον τόπο καταγωγής του μετανάστη, το χρώμα κι άλλα χαρακτηριστικά που δείχνουν την άμεση σχέση της κοινωνικής ενσωμάτωσης με τις πολιτικές που εφαρμόζονται κατά των διακρίσεων .

Για ότι αφορά τις πολιτικές χωρών της Ένωσης που σχετίζονται με την ενσωμάτωση των μεταναστών στην κοινωνία είναι σημαντικό να αναφέρουμε ορισμένα παραδείγματα που δείχνουν το σημαντικό ρόλο που παίζουν οι εφαρμοζόμενες πολιτικές !

Στη Σουηδία, χώρα με τον υψηλότερο δείκτη ένταξης (Mipex Classification) τις περιόδους όπου ασκήθηκαν νεοφιλελέυθερες πολιτικές ο βαθμός κοινωνικής ενσωμάτωσης μειώθηκε σημαντικά (Schierup and Εlund, 2011 ) και οδήγησαν σε έντονες διακρίσεις σε βάρος των μεταναστών στην αγορά εργασίας και σε ανισότητες στις οικονομικές απολαβές σε σχέση με τους ιθαγενείς συνομήλικους των μεταναστών ! Η διαφοροποίηση αυτή προκύπτει γιατί παρατηρήθηκε αύξηση των διακρίσεων σε βάρος των μεταναστών, διακρίσεων που γίνονται είτε με βάση το χρώμα των μεταναστών είτε ακόμη και με βάση την περιοχή όπου διέμεναν !

Στη Γαλλία, το εκπαιδευτικό σύστημα εμφανίζεται να είναι περισσότερο αποτελεσματικό σε σχέση με το εκπαιδευτικό σύστημα της Γερμανίας για ότι αφορά την κοινωνική ενσωμάτωση των μεταναστών. Η εκπαιδευτική διαδικασία ξεκινάει από το δεύτερο έτος ενός παιδιού ενώ στη Γερμανία από τα 6, ενώ τα ολοήμερα σχολεία στη Γαλλία σε σχέση με τα σχολεία μισής μέρας στη Γερμανία είναι στοιχεία, που επιτρέπουν στα παιδιά των μεταναστών, να έχουν περισσότερες ώρες επαφή με την τοπική γλώσσα, που συνήθως δεν μιλιέται στα σπίτια τους, αλλά και να περνούν περισσότερες ώρες με ντόπιους συνομήλικους τους, γεγονότα που αποδεδειγμένα συμβάλουν στην κοινωνική ενσωμάτωση !

Στη Γερμανία αντίθετα, όπου το σύστημα επαγγελματικής κατάρτισης με τους νέους που κάνουν πρακτική σε εταιρίες να έχουν στη συνέχεια τη δυνατότητα να μείνουν σε αυτές σε σχέση με τη Γαλλία όπου το σύστημα της πρακτικής δεν είναι ανεπτυγμένο έχει δείξει ότι η μετάβαση από το εκπαιδευτικό σύστημα στο επαγγελματικό περιβάλλον για τους μετανάστες δεύτερης γενιάς στη Γερμανία είναι ομαλότερη και πιο αποτελεσματική από ότι σε χώρες χωρίς προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης !

Είναι προφανές, λοιπόν, ότι η κοινωνική ενσωμάτωση των μεταναστών δεύτερης γενιάς είναι ένα ιδιαίτερα σύνθετο θέμα, όπου βασίζεται κυρίως στην εκπαιδευτική διαδικασία, στις πολιτικές πρόσβασης στην αγορά εργασίας αλλά και στις πολιτικές για την καταπολέμηση των διακρίσεων !

Η χορήγηση ιθαγένειας στους μετανάστες δεύτερής γενιάς που έχουν μετάσχει στην εκπαιδευτική διαδικασία της χώρας μας είναι το πρώτο και άμεσο μέτρο που πρέπει να ληφθεί και που θα συμβάλει στην πρόσβαση των νέων μεταναστών δεύτερης γενιάς στην αγορά εργασίας και θα βελτιώσει την κοινωνική ενσωμάτωση τους! Δεν είναι όμως, αυτό, το αυτονόητο, αρκετό. Χρειαζόμαστε κατ αρχάς μια κοινή Ευρωπαϊκή πολιτική, χρειαζόμαστε ένα πιο προσαρμοσμένο εκπαιδευτικό σύστημα στις ανάγκες των μεταναστών και χρειαζόμαστε μια ολοκληρωτική εφαρμογή πολιτικών και πρωτοβουλιών για την καταπολέμηση των διακρίσεων, πολιτικών τις οποίες πρέπει να αναλάβουν τόσο το κεντρικό κράτος όσο κυρίως οι Δήμοι και οι τοπικές κοινωνίες !

Τον Πάνο δεν τον συναντήσαμε, δεν είναι και εύκολο είναι υπουργός της Κυβέρνησης, τον διαβάσαμε όμως να αρνείται την ανάγκη της Μαρίας, της πτυχιούχου ελληνικής φιλολογίας, να βρει μια νόμιμη αξιοπρεπή δουλειά, να αρνείται την ανάγκη χορήγησης ιθαγένειας στους μετανάστες δεύτερης γενιάς !

Το σπίτι μας είναι εδώ …

Θοδωρής Δουλουμπέκης είναι εθνικός συντονιστής των Ελλήνων Ακτιβιστών του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος.